تجهیزات ضد انفجار چیست؟تجهیزات ضد انفجار چیست؟

تجهیزات ضد انفجار (Explosion-proof equipment) یا همچنین به عنوان تجهیزات Ex معروف هستند، برای کار در محیط های نفت، گاز و شرایطی که خطر انفجار وجود دارد، طراحی و استفاده می‌شوند. این تجهیزات به منظور جلوگیری از انتشار یا شیوع احتمالی انفجار در محیط کار بکار می‌روند و استانداردهای ایمنی بالایی را رعایت می‌کنند.
به عنوان مثال، برخی از تجهیزات ضد انفجار عبارت اند از:
1. سنسورها و دستگاه‌های اندازه‌گیری: این شامل سنسورهای ضد انفجار نظیر سنسورهای دود، دما، فشار و گاز می‌شوند که از مواد و ساختاری استفاده می‌کنند که جلوی انتشار یا تراوش احتمالی انفجار را می‌گیرند.
2. لوازم جانبی الکتریکی: این شامل سوئیچ‌ها، رله‌ها، کابل‌ها و قطعات الکتریکی محافظ ضد انفجار است که به طور معمول دارای مواد خاصی هستند که قادر به جلوگیری از ایجاد شرایط انفجاری هستند.
3. لوازم نورپردازی: این شامل چراغ‌ها و نشانگرهای ضد انفجار است که برای روشنایی مناطق خطرناک با توان و موادی طراحی شده‌اند که در صورت وقوع انفجار، مانع از گسترش آتش می‌شوند.
4. تجهیزات اعلام و اطفاء حریق: این ممکن است شامل سیستم‌های اعلام حریق و سیستم‌های اطفاء حریق خاصی باشد که برای جلوگیری و کنترل آتش‌سوزی در محیط‌های قابل انفجار استفاده می‌شوند.
تجهیزات ضد انفجار باید به توصیه‌ها و استانداردهای مربوطه مانند استانداردهای ATEX (ATmosphères EXplosibles) و IECEx (International Electrotechnical Commission Explosive) رایج در صنعت انفجارپذیر تطبیق داده شوند. همچنین، تعمیر و نگهداری دوره‌ای تجهیزات ضد انفجار جهت حفظ وضعیت عملکرد و ایمنی آنها از اهمیت بالایی برخوردار است.


تجهیزات ضد انفجار در کجا کاربرد دارد؟

تجهیزات ضد انفجار در زمینه‌های مختلفی کاربرد دارند. مهمترین کاربردهای تجهیزات ضد انفجار عبارتند از:
1. صنعت نفت و گاز: در این صنعت، که شامل استخراج، حمل و نگهداری نفت و گاز است، خطر انفجار و اشتعال فراوان است. تجهیزات ضد انفجار در این صنعت برای محافظت از تجهیزات و تسهیلات نفتی و گازی، ایستگاه‌های پمپاژ، صفحه‌های کنترل و سایر سازوکارهای ارتباطی استفاده می‌شوند.
2. صنایع شیمیایی: در صنایع شیمیایی که تولید مواد شیمیایی خطرناک را شامل می‌شود، استفاده از تجهیزات ضد انفجار برای کاهش خطرات انفجار و حفاظت از ایمنی کارکنان و تجهیزات استفاده می‌شود.
3. معادن: در صنعت معدن، به خصوص در معادن زغال سنگ و معادن فلزات قابل اشتعال، خطر انفجار بالاست. تجهیزات ضد انفجار در این صنعت برای ایمنی کارکنان، تجهیزات معدن و جلوگیری از اشتعال گازها و ذرات قابل انفجار مورد استفاده قرار می‌گیرند.
4. صنایع پتروشیمی: در صنایع پتروشیمی که در طول فرآیندهای تولید محصولات پتروشیمی، مواد قابل اشتعال و انفجاری مورد استفاده قرار می‌گیرند، تجهیزات ضد انفجار جهت ایجاد محیطی ایمن و کاهش خطرات انفجاری استفاده می‌شوند.
همچنین، تجهیزات ضد انفجار در صنایع دیگری نظیر صنایع غذایی، فرآیندهای نفت شیمیایی، شیوه‌های حمل و نقل مواد خطرناک و محیط‌هایی با ویژگی‌های قابل اشتعال و انفجاری همچون ایستگاه‌های سوختگیری و تانکرها نیز استفاده می‌شوند.
مهمترین هدف استفاده از تجهیزات ضد انفجار، حفظ ایمنی کارکنان، جلوگیری از خسارات مالی و محیط‌زیستی و حفاظت از تأسیسات و تجهیزات در برابر خطرات احتمالی انفجار و اشتعال است.


تجهیزات ضد انفجار چند نوع استاندارد دارد؟تجهیزات ضد انفجار چند نوع استاندارد دارد؟

تجهیزات ضد انفجار اطلاعات و استانداردهای مختلفی را باید رعایت کنند تا به عنوان تجهیزات معتبر ضد انفجار شناخته شوند. دو استاندارد رایج در صنعت انفجارپذیر عبارتند از:
1. استاندارد ATEX: استاندارد (ATmosphères EXplosibles) ATEX برای مناطق خطر غیرمعدنی در اتحادیه اروپا اعمال می‌شود. این استانداردها با استفاده از تقسیم بندی مناطق خطر درباره نیازهای بالقوه انفجاری محیط‌ها مشخص می‌کند. استاندارد ATEX شامل استانداردهای EN 60079-0 (ضوابط عمومی) و EN 60079-11 (ضوابط برای تجهیزات الکتریکی) می‌شود.
2. استاندارد IEC Ex : استاندارد (International Electrotechnical Commission Explosive) IECEx یک استاندارد جهانی است که توسط کمیسیون بین‌المللی برق (IEC) تعیین شده است. این استاندارد برای تجهیزات الکتریکی و غیرالکتریکی در محیط‌های خطرناک اعمال می‌شود. استاندارد IECEx شامل استانداردهای IEC 60079-0 (ضوابط عمومی) و IEC 60079-11 (ضوابط الکتریکی) است.

3.استاندارد EN اروپا

4.استاندارد NEC500 امریکا

5.استاندارد NEC505 امریکا


هر یک از این استانداردها الزامات ایمنی کلی را برای تجهیزات ضد انفجار تعیین می‌کنند و به عنوان راهنمایی و معیارهای اساسی برای تولید و استفاده از تجهیزات ضد انفجار در صنایع مختلف استفاده می‌شوند.
علاوه بر این دو استاندارد، هر کشور ممکن است استانداردها و ضوابطی مخصوص خود را برای تجهیزات ضد انفجار داشته باشد. بنابراین، برای تجهیزات ضد انفجار در یک کشور خاص، می‌توان در مورد استانداردها و ضوابط ملی آن کشور نیز مطالعه و راهنمایی دریافت کرد.


تجهیزات ضد انفجار در استاندارد IEC چگونه کد بندی میشوند؟

در استاندارد IEC (International Electrotechnical Commission)، کد بندی تجهیزات ضد انفجار بر اساس سیستم شماره‌گذاری IEC 60079-0 و IEC 60079-1 انجام می‌شود. این استاندارد برای تجهیزات الکتریکی ضد انفجار استفاده می‌شود و برای استانداردسازی و تعیین الزامات مربوط به طراحی، ساخت و استفاده از این تجهیزات به کار می‌رود.

در سیستم شماره‌گذاری IEC 60079، هر تجهیز ضد انفجار یک کد یا شماره تعیین‌کننده خود را دارد. این کد شامل حروف و اعدادی است که نوع و خصوصیات تجهیز را مشخص می‌کند. در ادامه، یک نمونه از سیستم شماره‌گذاری در استاندارد IEC برای تجهیزات ضد انفجار آورده شده است:

مثال: Ex d IIC T6 Gb

- "Ex": نشانگر تجهیز ضد انفجار
- "d": روش حفاظت (در این مثال، د یعنی "توکار")
- "IIC": گروه گازهای قابل اشتعال (در این مثال، گروه IIC عبارت است از گازهایی با خاصیت قابل اشتعال بالا مانند هیدروژن و استیلن)
- "T6": کلاس دمایی (در این مثال، کلاس T6 به این معنی است که تجهیز قادر به کارکردن در دماهای بالا تا یک حد مشخص (T6) است)
- "Gb": رده خطر انفجار (در این مثال، Gb به معنی خطر برای محیط‌های گازی است)

این کد برای شناسایی و کلاس‌بندی تجهیزات ضد انفجار استفاده می‌شود و اطلاعات مهمی را در مورد قابلیت‌ها و محدودیت‌های تجهیزات به ما ارائه می‌دهد.


تجهیزات ضد انفجار در استانداردATEX چگونه رده بندی میشوند?

تجهیزات ضد انفجار در استاندارد ATEX بر اساس رده‌های خطر انفجارات گازی و گرد و غبار رده‌بندی می‌شوند. این رده‌بندی بر اساس مناطق خطر محیطی که تجهیزات در آنها مورد استفاده قرار می‌گیرند، صورت می‌گیرد. در استاندارد ATEX، دو رده اصلی به شرح زیر وجود دارند:

۱. رده گروه گازی:
در این رده، تجهیزات برای مواجهه با خطر انفجارات گازی دسته‌بندی می‌شوند. رده‌بندی بر اساس نوع گازهای قابل اشتعال به چهار گروه زیر تقسیم می‌شود:
- گروه I: گازهایی مانند متان، بوتان، پروپان و هیدروژن.
- گروه II: گازهایی که در این دسته نیستند (مانند الکتریکیته ضعیف‌تر برخی گازهای پترولی و هیدروکربن‌های میعانی).
- گروه IIA: گازهایی مانند پروپان، پروپیلن و هیدروژن.
- گروه IIB: گازهایی مانند اتیلن و اتان.
- گروه IIC: گازهایی مانند هیدروژن و گازهای آسیابل و قابل اشتعال دیگر.

۲. رده گروه گرد و غبار:
در این رده، تجهیزات برای مواجهه با خطر انفجارات ناشی از گرد و غبارهای قابل احتراق مورد بررسی قرار می‌گیرند. رده‌بندی به چهار گروه زیر تقسیم می‌شود:
- گروه IIIA: گرد و غبارهایی با نقاط اشتعال با برهمکنش وسیع.
- گروه IIIB: گرد و غبارهایی با نقاط اشتعال با برهمکنش متوسط.
- گروه IIIC: گرد و غبارهایی با نقاط اشتعال با برهمکنش محدود (مانند گرد و غبارهایی که در معادن ذغال سنگ وجود دارند).

پس از رده‌بندی بر اساس گروه گازی یا گرد و غباری، در استاندارد ATEX می‌توان رده‌بندی‌های دقیقتری را بر اساس حداکثر دمای سطح، نوع حفاظت و سایر شرایط ایمنی ملاحظه نمود. این رده‌بندی‌ها نقش مهمی در تعیین اصول طراحی و استفاده از تجهیزات ضد انفجار در مناطق خطر دارند.



در لینک زیر میتوانید کامل ترین مرجع تجهیزات ضد انفجار که به معرفی تجهیزات ضد انفجار و استاندارد آنها به همراه کدگذاری آنها میباشد را دانلود کنید. 

تجهیزات ضد انفجار معرفی استاندارد و کد کالای برق ال جی.pdf